जल जीवन मिशन योजना

जल जीवन मिशन योजना

 

संक्षिप्त परिचय

• प्रारंभ: 15 ऑगस्ट 2019 रोजी भारत सरकारने सुरू केलेला महत्वाकांक्षी उपक्रम.
• अधिकारक्षेत्र: ग्रामीण भागातील प्रत्येक घराला नळाद्वारे शुद्ध पिण्याचे पाणी पुरवणे हे उद्दिष्ट.
• संपूर्ण भारतात अंमलबजावणी: राज्य सरकारे व केंद्रशासन यांच्या संयुक्त सहकार्याने.
• मुख्य घोषवाक्य: “हर घर जल” (प्रत्येक घराला नळाद्वारे पाणी).

 

उद्दिष्टे

• ग्रामीण भागातील प्रत्येक घरात Functional Household Tap Connection (FHTC) देणे.
• प्रत्येक नागरिकाला पुरेसा, शुद्ध आणि सुरक्षित पाणीपुरवठा करणे.
• महिलांचा व मुलींचा पाणी आणण्यासाठी लागणारा वेळ व श्रम वाचवणे.
• गावातील पाणीपुरवठा व्यवस्थापनामध्ये ग्रामपंचायत व गावकऱ्यांचा सहभाग वाढवणे.
• पाण्याच्या स्त्रोतांचे संवर्धन व टिकाव सुनिश्चित करणे.

 

लाभ

• प्रत्येक घराला नळ जोडणीमुळे आरोग्य सुधारणा (दूषित पाण्यामुळे होणारे आजार कमी).
• पाणी आणण्यासाठी लागणारी स्त्रियांची मेहनत व वेळ वाचतो.
• शिक्षण व इतर विकासात्मक कामांसाठी मुलींना अधिक वेळ उपलब्ध होतो.
• गावात स्वच्छता व स्वच्छ पाणीपुरवठ्यामुळे जीवनमान उंचावते.
• पाण्याचे स्रोत संवर्धन व पुनर्भरण (recharge) कार्यांनाही चालना मिळते.

 

पात्रता

• भारतातील सर्व ग्रामीण कुटुंबे (ज्यांच्याकडे नळ जोडणी नाही).
• आधीपासूनच पक्की नळजोडणी असलेल्या घरांना या योजनेचा लाभ मिळणार नाही.
• पाण्याचे स्त्रोत उपलब्ध असलेल्या व शासनाने निश्चित केलेल्या निकषांचे पालन करणाऱ्या गावांना प्राधान्य.

 

अंमलबजावणी व कार्यपद्धती

• ग्रामपंचायत व ग्रामपाणी समिती (Village Water & Sanitation Committee) यामार्फत योजना राबवली जाते.
• प्रत्येक गावात “Village Action Plan (VAP)” तयार करून पाणीपुरवठा प्रणाली आखली जाते.
• कामासाठी स्थानिक लोकांचा जनसहभाग आणि देखरेख अनिवार्य आहे.
• शाश्वत जलस्रोत निर्माण करण्यासाठी पावसाचे पाणी संकलन, जल संवर्धन, पुनर्भरण इ. उपक्रम हाती घेतले जातात.

 

* अधिक माहितीसाठी ग्रामपंचायत कार्यालयामध्ये संपर्क करावा *